Fundacja Vincenta van Gogha w Arles zadedykowała Sigmarowi Polke nową, retrospektywną wystawę, zatytułowaną: „Pod brukiem, Ziemia”. Biorąc pod uwagę rzadką obecność Polke we Francji jest to arcyważne wydarzenie. Z pewnością wystawa zasługuje na to miano w roku 2025. I nie można jego przegapić, szczególnie będąc w Arles, czy wręcz we Francji, albowiem, ukazuje światowy rezonans twórczości tego niemieckiego artysty, który zmarł piętnaście lat temu i należy do grona wybitnych osobowości sztuki.
Kuratorką wystawy jest Bice Curiger, znana i bardzo ceniona postać na scenie współczesnej sztuki. Ma za sobą ważne wystawy w Tate (Peter Fischli) czy w Chicago (Sigmar Polke), Biennale w Wenecji z 2011 roku (ILLUMinations) jest też autorką wielu publikacji, w tym tą fundamentalną dla młodej krytyki: Hypermental – Réalité rampante, 1950-2000: de Salvador Dali à Jeff Koons (2000).
Curiger analizuje współczesne znaczenie twórczości Polke, która, jak sama twierdzi, „w osobliwy sposób odzwierciedla wszelkie konflikty i kryzysy we współczesnym świecie”.
Celem tej ekspozycji w Arles jest także pokazanie młodemu pokoleniu twórczości Sigmara Polke, jako ważnego aspektu sztuki XX i XXI wieku, bez wątpienia kluczowej postaci niemieckiego neoekspresjonizmu, silnej także na fali Neue Wilde, która odcisnęła się skutecznie, choćby na polskich artystach w latach 80. i tkwi w niektórych umysłach, szczególnie nad Wisłą do dziś.
Wystawa pokazuje silny związek jaki łączył osobę kuratora z artystą. Albowiem Curiger żywo interesowała się jego twórczością i napisała o nim liczne artykuły. Zawiązała się między nimi głęboka przyjaźń, której dowodem była legendarna publikacja drugiego tomu Parketta w 1984 roku – „Desastres and Other Bare Wonders”. Ich współpraca obejmowała kilka wspólnych projektów kuratorskich i kolejnych publikacji, w tym obszerny wywiad dla Art Press w latach 1984-85, który do dziś pozostaje w annałach historii sztuki współczesnej.
A zatem wraz z ustąpieniem Bice Curiger ze stanowiska dyrektora artystycznego Fondation Vincent van Gogh Arles (stała na czele Fundacji od 2013 roku), wystawa nabiera teraz szczególnego znaczenia. Pokazuje, z oczywistą dyskrecją rodzaj hołdu dla niezwykłej artystycznej i intelektualnej relacji, jaka łączyła ją z Sigmarem Polke. Ich pierwsze spotkanie miało miejsce pod koniec 1974 roku. Jeszcze jako studentka, była zafascynowana jego ekstrawaganckim wyglądem, futrem i spodniami ze skóry węża… Ale poza charyzmą, intrygowały ją przede wszystkim jego nonkonformistyczne metody i reputacja. W wieku 33 lat Polke był w pełnym rozkwicie artystycznym, postacią dobrze znaną z licznych wystaw i publikacji, dzieląc swój czas między Hamburgiem, Kolonią, Düsseldorfem, a Zurychem.
W znanej powszechnie biografii Dory Imhof, zatytułowanej „C jak kurator. Bice Curiger – życie w sztuce”, wielokrotnie przywoływana jest ta przyjaźń i współpraca z Sigmarem Polke. W pamięci pozostaje również wystawa „Werke & Tage”, zorganizowana w Kunsthaus w Zurychu w 2005 roku. Curiger odłożyła wtedy na bok zjadliwą ironię Polkego z lat 60., aby podkreślić jego zdolności ilustratorskie i fotograficzne, eksperymenty z szeroką gamą materiałów, pigmentów, wreszcie jego „alchemiczne” podejście do sztuki.
Być może dlatego, spotkanie Vincenta van Gogha i Sigmara Polke w Arles wydawało się nieuniknione. Zmaterializowało się wokół wspólnego motywu: ziemniaka. Dwa dzieła Vincenta van Gogha, „Praca w terenie” (z kwietnia 1885 roku) i „Kosz ziemniaków” (z września 1885), ilustrują jego wizję tej bulwy jako symbolu związku z ziemią, pracą chłopów i posiłkiem biedaków.
W pracach Sigmara Polkego „ziemniak symbolizuje powojenną, „antyglamourową” niemiecką codzienność, skontrastowaną z barwnym amerykańskim pop-artem, gloryfikującym nowy świat konsumpcji”. Kilka obrazów Polke i imponująca instalacja, zawiązują zatem, swoisty dialog z płótnami Van Gogha.
Tytuł wystawy „Pod brukiem, Ziemia” nawiązuje do słynnego hasła z maja 1968 roku. Odzwierciedla on energię protestu i pragnienie zmiany, które przenikają wczesne prace Polke, „ale także przywołuje silne zakorzenienie w rzeczywistości, które można odnaleźć zarówno u niemieckiego artysty, jak i u Van Gogha”.
Choć wystawa ma niewątpliwie charakter retrospektywny, „Pod brukiem, Ziemia” to jednak zawiera coś więcej. Za powściągliwością kuratorki dostrzegamy bowiem swoistą intymność w doborze prac, towarzyszących im dokumentach i prezentacji. Układ wystawy unika zdecydowanie chronologicznej sztywności. W propozycji Bice Curiger odnajdujemy nieokreśloną swobodę, elegancką elastyczność i pragnienie, aby umożliwić płynność pomiędzy pokazanymi pracami, które są wszak znakiem rozpoznawczym jej pracy kuratorskiej.
Wystawa w Arles w tym kształcie nie jest pierwszą. „Pod brukiem, Ziemia” to bowiem kontynuacja, która była prezentowana w lutym 2025 roku w Pawilonie Schinkla w Berlinie. Ale kolekcja pokazana obecnie w Arles została wzbogacona o nowe dzieła, oferując szersze spojrzenie na twórczość Sigmara Polke. Kilka prac z Madrytu dołączyło do wystawy pod koniec marca, po tym jak zostały wcześniej zaprezentowane w Muzeum Prado w dialogu z dziełami Francisco de Goi na wystawie „Sigmar Polke. Pokrewieństwa ujawnione”.
Ten pokaz obrazów, fotografii, instalacji, grafik i filmów z okresu od lat 60. do 2000 roku podkreśla złożoność twórczości Polke, jego nieoczekiwane poczucie humoru, zamiłowanie do eksperymentowania, przenikliwe spojrzenie na świat i sprawy zwykłego człowieka. Wystawa nie narzuca żadnej narracji, pozwala na swobodę w odkrywaniu złożonych aspektów bogatej twórczości artysty.
Jednocześnie w Les Belles Lettres pojawiła się ciekawa publikacja. Znalazły się w niej nieznane teksty Bice Curiger, Ulfa Erdmanna Zieglera i Marii Stavrinaki, zbiór świadectw osobowości i towarzyszy podróży, którzy współpracowali z Sigmarem Polke, a także młodych artystów, na których jego twórczość miał wpływ. W książce znalazły się także wywiady z Petrą Lange-Berndt, Astrid Heibach i Brittą Zöllner oraz wiersze Thomasa Klinga i tekst o van Goghu autorstwa Hugo von Hoffmannsthala. Być może do fanów twórczość Sigmara Polke, ta publikacja będzie cennym źródłem wiedzy do wykorzystania.
Sigmar Polke, Sous les pavés, la terre, Fondation Vincent Van Gogh, Arles, 2025
